Danışan bulma
Psikologlar için yönlendirme ağı nasıl kurulur?
Hangi ülkeye bakarsanız bakın, danışanın ana kapısı bir aracıdır. Türkiye’de bu kapılar dağınıktır ve psikoloğun onları tek tek açması gerekir. Bu rehber, kime ulaşacağınızı, ne söyleyeceğinizi ve ilişkiyi nasıl canlı tutacağınızı anlatıyor.
5 dakikalık okumaGüncelleme 31.10.20263 kaynak
Kısaca
- Danışanı karara götüren kişi çoğu zaman bir hekim, öğretmen, avukat ya da meslektaştır.
- Yönlendiren kişiye uzun bir özgeçmiş değil, “şu durumdaki kişileri bana gönderebilirsiniz” diyen tek bir cümle gerekir.
- Hızlı kabul sözü ve danışan onayıyla verilen kısa geri bildirim, ikinci yönlendirmeyi getiren şeydir.
- Yönlendirme karşılığında para, komisyon ya da hediye verilmez.
Yönlendirme neden en güçlü kanaldır?
ABD’de sigorta ağı ve aile hekimi, İngiltere’de ve Hollanda’da aile hekimi, ruh sağlığı hizmetine açılan ana kapıdır. Hollanda’da aile hekimi muayenehanelerinde çalışan ruh sağlığı destek elemanları ilk değerlendirmeyi yapıp kişiyi uygun uzmana yönlendirir. Sistemler farklı olsa da ortak nokta aynıdır: Danışan, uzmana çoğu zaman bir aracı üzerinden ulaşır.
Türkiye’de bu aracı rolü tek bir kurumda toplanmaz. Psikiyatristler, çocuk doktorları, aile hekimleri, okul rehberlik servisleri, avukatlar ve insan kaynakları birimleri bu rolü parça parça üstlenir. Bu dağınıklık bir zorluk gibi görünse de aslında bir fırsattır. Bu kapıları açan psikolog sayısı azdır ve rekabet beklenenden düşüktür.
Kimlere ulaşmalı?
Aşağıdaki tablo, Türkiye’de psikologlara en çok danışan yönlendirebilecek kaynakları ve her birine nasıl yaklaşılabileceğini gösteriyor. Hepsine aynı anda ulaşmaya çalışmayın. Çalışma alanınıza en yakın üç dört kaynakla başlayın.
| Yönlendirme kaynağı | Gelen danışanlar | Nasıl yaklaşılır? |
|---|---|---|
| Psikiyatristler | İlaçla birlikte terapi gereken depresyon, kaygı, OKB, travma | Yüz yüze tanışın, yöntemlerinizi anlatın, ilaç kararının onlarda kaldığını açıkça belirtin |
| Çocuk doktorları, aile hekimleri | Uyku, öfke nöbetleri, ekran, okul uyumu; yetişkinde stres ve uykusuzluk | Hekimin danışana elden verebileceği küçük bir bilgi kartı hazırlayın |
| Kadın doğum ve tüp bebek merkezleri | Gebelik ve doğum sonrası kaygı, kayıp, tüp bebek süreci | Tek bir başlıkla gidin, örneğin doğum sonrası ilk altı ay |
| Obezite cerrahisi, endokrinoloji, diyetisyenler | Ameliyat öncesi değerlendirme, yeme bozuklukları | Hızlı randevu ve kısa yazılı değerlendirme sözü verin |
| Kardiyoloji ve acil hekimleri | Göğüs ağrısıyla gelip kalbi temiz çıkan panik atak yaşayanlar | Bu tek cümlelik tanım çoğu zaman yeterlidir |
| Dermatoloji, nöroloji, fizik tedavi, diş hekimleri | Saç ya da cilt yolma, gerilim baş ağrısı, kronik ağrı, diş korkusu | Psikolojik boyutu görürler ama kime göndereceklerini bilmezler |
| Okul rehberlik servisleri, özel okullar | Sınav kaygısı, okul reddi, akran zorbalığı, ergenlik sorunları | Rehber öğretmene kısa bir mektup, veli semineri önerisi |
| Özel eğitim merkezleri, dil ve konuşma terapistleri | Gelişimsel sorunu olan çocukların aileleri, kardeşler | Aile desteği tarafını üstlenin, onların işine değil eksik kalan tarafa odaklanın |
| Boşanma avukatları, arabulucular | Boşanma sürecindeki yetişkinler ve çocukları | Çocuğa boşanmanın nasıl anlatılacağına dair tek sayfalık bilgi notu |
| İnsan kaynakları, iş yeri hekimleri | Tükenmişlik, iş stresi, yas, travmatik olay sonrası destek | Kurumsal seminer ya da küçük bir anlaşmayla başlayın |
| Üniversite psikolojik danışma birimleri | Yoğunluk nedeniyle dışarı yönlendirilen öğrenciler | Boş saatlerinizi ve öğrencilere uygun seçeneklerinizi bildirin |
| Meslektaşlar | Takvimi dolu olanların ya da alan dışında kalan danışanları | Karşılıklı yönlendirme, düzenli iletişim |
Yönlendirmenin üç kuralı
Tek cümlelik bir tanım
Bir hekimin sizi hatırlaması için uzun bir özgeçmişe değil, akılda kalan tek bir cümleye ihtiyacı vardır. “Kalbi temiz çıkan, panik atak yaşayan hastalarınızı bana yönlendirebilirsiniz” ya da “Obezite cerrahisi öncesi psikolojik değerlendirme gereken hastalarınızla aynı hafta görüşebilirim” gibi. Yönlendiren kişi, bir hastası tam bu durumdayken sizi hatırlar. Bu yüzden tanımınız ne kadar belirli olursa o kadar işe yarar. Çalışma alanı seçimi rehberimiz bu cümleyi bulmanıza yardımcı olur.
Hızlı kabul sözü
Hekimlerin ve öğretmenlerin en büyük çekincesi, yönlendirdikleri kişinin haftalarca beklemesi ya da ulaşamayıp ortada kalmasıdır. Bu yüzden yönlendirilen kişiyle kısa sürede, örneğin kırk sekiz saat içinde ilk görüşmeyi yapacağınızı söylemek güçlü bir sözdür. Bu sözü tutabilmek için takviminizde yönlendirmelere ayrılmış birkaç boş saat tutmanız yeterlidir.
Döngüyü kapatmak
İkinci yönlendirmeyi getiren şey çoğu zaman ilk yönlendirmeden sonra verilen geri bildirimdir. Danışanın yazılı onayını alarak yönlendiren kişiye kısa bir not gönderin: “Görüşmeye başladık, şu yönde çalışıyoruz.” Ayrıntı vermeye gerek yoktur ve gizlilik sınırları içinde kalınmalıdır. Bu tek cümle, yönlendirenin kararının doğru olduğunu görmesini sağlar.
Yönlendirme karşılığında para, komisyon ya da hediye verilmez. Bu hem meslek etiğine aykırıdır hem de hukuken sorun yaratır. Yönlendirme ilişkisini taşıyan şey güven, hız ve geri bildirimdir.
İlk ziyaret nasıl yapılır?
Çoğu psikolog için bir hekimin kapısını çalmak rahatsız edici gelir. Bunu bir satış görüşmesi gibi değil, iki meslektaşın tanışması gibi düşünün. Önceden kısa bir mesajla ya da sekreter aracılığıyla on dakikalık bir görüşme isteyin. Görüşmede kendinizi anlatmaktan çok karşınızdakinin ihtiyacını sorun: Hangi hastalarda psikolojik destek ihtiyacı görüyorsunuz, şu an kime yönlendiriyorsunuz, yönlendirmede ne zorlanıyorsunuz? Sonra tek cümlelik tanımınızı ve hızlı kabul sözünüzü paylaşın.
Görüşmenin sonunda bırakacağınız şey bir broşür değil, hekimin danışana elden verebileceği küçük bir bilgi kartı olmalıdır. Kartta adınız, çalıştığınız alan, size nasıl ulaşılacağı ve ilk görüşmede ne olacağını anlatan bir iki cümle yeterlidir. Kartın üzerinde, danışanın sizi ayrıntılı olarak inceleyebileceği tek bir bağlantı bulunması işinizi kolaylaştırır.
Meslektaş ağı neden önemli?
Yönlendirme yalnızca başka mesleklerden gelmez. Takvimi dolu olan ya da bir danışanın sorunu kendi alanının dışında kalan meslektaşlar da sizin için önemli bir kaynaktır. Çalışma alanınızı ve boş saatlerinizi yakın çevrenizdeki on meslektaşa bildirin. Siz de doluyken ya da bir danışan sizin alanınıza girmiyorsa onlara yönlendirin. Karşılıklılık zamanla kendiliğinden işler. Süpervizyon ve ara değerlendirme grupları bu ağı kurmanın doğal yerleridir.
Ağınızı nasıl takip edersiniz?
Yönlendirme ilişkileri, ilgi gösterilmezse zamanla soğur. Basit bir tabloda ulaştığınız kişileri, tarihleri ve gelen yönlendirmeleri tutun. Yılda bir iki kez, örneğin yılbaşında ya da okul açılışında, kısa bir teşekkür ve hatırlatma mesajı gönderin. Yeni bir grup programı ya da seminer başlattığınızda bunu yönlendirme ağınızla paylaşın.
Sık sorulan sorular
Psikolog hekimlerden nasıl yönlendirme alır?
Önce çalışma alanınıza en yakın hekimlerle yüz yüze tanışın, onların ihtiyacını sorun ve tek cümlelik bir tanımla hangi hastaları size yönlendirebileceklerini söyleyin. Kısa sürede ilk görüşme sözü verin ve danışanın onayıyla yönlendiren hekime kısa bir geri bildirim gönderin.
Yönlendirme karşılığında ücret ödenebilir mi?
Hayır. Yönlendirme karşılığında para, komisyon ya da hediye vermek meslek etiğine aykırıdır ve hukuki sorunlara yol açabilir. Yönlendirme ilişkisini güven, hız ve geri bildirim taşır.
Yönlendiren kişiye danışan hakkında bilgi verilebilir mi?
Yalnızca danışanın yazılı onayıyla ve gizlilik sınırları içinde, çok genel bir bilgi verilebilir. Görüşmeye başlandığını ve genel çalışma yönünü belirten bir cümle çoğu zaman yeterlidir.
Hangi yönlendirme kaynağıyla başlamalıyım?
Çalışma alanınızla en doğrudan bağlantılı kaynaktan başlayın. Çocuk ve ergenle çalışıyorsanız okul rehberlik servisleri ve çocuk doktorları, panik atakla çalışıyorsanız kardiyologlar ve acil hekimleri, ilaçla birlikte terapi gereken durumlarda psikiyatristler iyi bir başlangıçtır.
