Danışan terapiyi neden erken bırakır, nasıl elde tutulur?

Kısaca

• Seksen üç bin danışanı kapsayan bir meta-analize göre danışanların yaklaşık beşte biri terapiyi erken bırakıyor.
• İlk üç seans belirleyicidir; somut ve birlikte yazılan hedefler bırakmayı azaltır.
• Düzenli ilerleme ölçümü, gidişatı kötü olan danışanlarda kötüleşme riskini yaklaşık yarıya indiriyor.
• İyi planlanmış bir kapanış ve takip görüşmesi, geri dönüşlerin ve tavsiyelerin kapısını açık tutar.

Erken bırakma ne kadar yaygın?

Swift ve Greenberg’in 2012’de yayımladığı ve altı yüzü aşkın çalışmada seksen üç bini aşkın danışanı ele alan meta-analiz, yetişkin psikoterapisinde erken bırakma oranını yaklaşık yüzde yirmi olarak buldu. Bu oran çalışmalar arasında büyük farklılık gösteriyor; danışanın yaşı, tanısı, terapistin deneyimi ve terapinin yürütüldüğü ortam gibi etkenlere göre değişiyor. Daha genç danışanlarda, yeme bozukluklarında ve kişilik bozukluklarında oranın daha yüksek olduğu görülüyor.

Erken bırakma iki açıdan kayıptır. Birincisi danışan açısından: Yarım kalan bir terapi, kişinin “terapi bana göre değil” sonucuna varmasına ve bir daha yardım aramamasına yol açabilir. İkincisi psikolog açısından: Terapiyi tamamlayıp iyileşen danışan, ailesine ve arkadaşlarına sizi öneren en güvenilir kaynaktır.

İlk üç seans neden belirleyici?

Erken bırakmanın önemli bir kısmı terapinin ilk haftalarında yaşanır. Danışan bu dönemde üç soruya cevap arar: Bu kişi beni anlıyor mu? Ne yaptığımızı biliyor muyuz? İşe yarıyor mu? İlk seanslar bu soruları cevaplayacak şekilde kurgulanmalıdır.

Hedefleri birlikte ve somut yazın

“Daha iyi hissetmek” bir hedef değil, bir dilektir. Danışanla birlikte şu soruyu sorun: “Altı hafta sonra hayatınızda neyin farklı olmasını isterdiniz?” Cevaplar somut olmalıdır: haftada en az beş gece altı saat uyumak, toplantıda söz almak, çocuğuyla akşam yemeğini kavga etmeden yiyebilmek. Somut hedef, hem danışanın ilerlemeyi görmesini hem de terapinin yönünü korumayı sağlar.

Terapinin nasıl işleyeceğini anlatın

Danışanların önemli bir kısmı terapide ne olacağını bilmez. Yaklaşık kaç seans sürebileceğini, seanslar arasında ne yapılacağını, ilerlemenin nasıl değerlendirileceğini ve iyileşmenin her zaman düz bir çizgide olmadığını anlatın. Beklentilerin baştan konuşulması, ilk zorlanma anında bırakmayı önler.

İlerlemeyi ölçün

Terapistlerin danışanlarının gidişatını değerlendirmede sanıldığı kadar isabetli olmadığı uzun süredir biliniyor. Araştırmalar terapi sürecinde danışanların bir kısmının kötüleştiğini ve terapistlerin bu durumları her zaman fark edemediğini gösteriyor. Düzenli ilerleme ölçümü bu boşluğu kapatır.

Lambert ve arkadaşlarının 2018’de yayımladığı meta-analiz, düzenli ilerleme ölçümü ve geri bildirim kullanan terapilerde, gidişatı kötü olan danışanların kötüleşme riskinin yaklaşık yarıya indiğini ve anlamlı iyileşme oranının neredeyse iki katına çıktığını gösterdi. İncelenen çalışmaların üçte ikisinde ölçümle desteklenen terapi, aynı terapistlerin olağan uygulamasından daha iyi sonuç verdi.

Pratikte nasıl yapılır?

1. Danışanın sorununa uygun, kısa ve geçerliliği gösterilmiş bir ölçek seçin.
2. Ölçeği her seansın başında ya da belirli aralıklarla doldurun; birkaç dakikadan uzun sürmemelidir.
3. Sonuçları danışanla birlikte konuşun. İlerleme varsa birlikte görün, yoksa birlikte nedenini arayın.
4. Gidişat beklenenin altındaysa yaklaşımı gözden geçirin, süpervizyona taşıyın ya da gerekirse yönlendirme yapın.

İlişkiyi sorun

Terapötik ilişki, sonucu en güçlü yordayan etkenlerden biridir. Ama danışanlar ilişkideki rahatsızlığı çoğu zaman dile getirmez, yalnızca gelmeyi bırakır. Seansın son iki dakikasında kısa bir soru sormak bunu önler: “Bugün işinize yarayan ne oldu, eksik kalan ya da rahatsız eden bir şey var mıydı?” Bu soruya verilen olumsuz bir cevap, bırakmadan önce düzeltme fırsatı sunar.

Pratik engelleri azaltın

Bazen bırakmanın nedeni terapinin kendisi değil, hayatın pratik engelleridir: değişen iş saatleri, ulaşım, maddi zorluklar, çocuk bakımı. Bu engeller konuşulduğunda çoğu zaman çözüm bulunur. Online seans seçeneği, seans sıklığının geçici olarak azaltılması ya da belirli bir dönem için ücret düzenlemesi, terapinin devam etmesini sağlayabilir.

İyi bir kapanış planlayın

Terapinin nasıl bittiği, nasıl hatırlanacağını belirler. Hedeflere ulaşıldığında kapanışı birlikte planlayın: son seansları seyreltin, kazanılan becerileri gözden geçirin, zorlanma anlarında neler yapılabileceğini konuşun. Bir iki ay sonraya bir takip görüşmesi planlamak, danışana kapının açık olduğunu hissettirir. Geri dönüşler ve tavsiyeler çoğu zaman bu kapıdan gelir.

Elde tutma göstergeleri

• Üçüncü seansa kalan danışan oranı
• Planlanmadan sona eren terapilerin oranı
• Hedeflerine ulaşarak kapanan terapilerin oranı
• Takip görüşmesine gelen danışan oranı

Sık sorulan sorular

Danışanlar terapiyi neden erken bırakır?

En sık nedenler belirsiz hedefler, ilerlemenin görülmemesi, terapistle uyum sorunu ve pratik engellerdir. Daha genç danışanlarda ve bazı tanılarda oran daha yüksektir. Araştırmalar danışanların yaklaşık beşte birinin terapiyi erken bıraktığını gösteriyor.

Danışanı terapide tutmak için ne yapılmalı?

İlk seanslarda somut hedefleri birlikte belirleyin, terapinin nasıl işleyeceğini anlatın, ilerlemeyi düzenli olarak ölçün ve seans sonunda kısa bir geri bildirim isteyin. Pratik engelleri konuşun ve iyi bir kapanış planlayın.

İlerleme ölçümü gerçekten fark yaratır mı?

Evet. Meta-analizler, düzenli ilerleme ölçümü ve geri bildirim kullanılan terapilerde gidişatı kötü olan danışanların kötüleşme riskinin yaklaşık yarıya indiğini ve iyileşme oranının arttığını gösteriyor.

Kaynaklar

1. Swift ve Greenberg (2012), yetişkin psikoterapisinde erken bırakma meta-analizi
2. Lambert, Whipple ve Kleinstäuber (2018), ilerleme ölçümü ve geri bildirim meta-analizi